Đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT: Phụ huynh và học sinh cũng cần đổi mới

Đổi mới giáo dục sẽ phát huy tốt tiềm năng của học trò Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển cho biết: Nền giáo dục sẽ được đổi mới theo ba hướng căn bản. Chúng ta vẫn hay nói rằng đi học để làm người, nhưng khi quan hoài cụ thể con đi học về ba má lại hỏi "bữa nay con được mấy điểm” chứ không hỏi rằng, bữa nay con có thể sẽ có thể làm được việc gì mới hơn hôm qua. Chúng ta từng nói phải giáo dục toàn diện, đức, trí, thể, mỹ, nhưng đó mới nhằm đào tạo con người cho xã hội, còn một nhân tố thứ hai từ năm 1945 Bác Hồ đã nói, một nền giáo dục phải làm cho các em phát huy hết những tiềm năng sẵn có nghĩa là ai có năng lực riêng đều được phát huy cao độ. Đổi mới tới đây sẽ để ý rất nhiều đến khía cạnh này. Một chuyển hướng thứ hai, là một nền giáo dục mở, liên thông trong toàn hệ thống giáo dục, liên thông giữa giáo dục với hệ thống khác trong tầng lớp, xây dựng xã hội học tập, người dân được học tập suốt đời, tiếp cận với xu thế phát triển chung của thế giới. Hướng thứ ba, là ta sẽ chuyển trọng tâm chú ý phát triển hiệu quả và chất lượng trong khi vẫn quan tâm đầy đủ đến số lượng và cơ cấu trình độ đào tạo. SGK sẽ "nhẹ nhõm” hơn Theo Thứ trưởng, ngành giáo dục sẽ bắt đầu từ đâu để hướng tới những mục tiêu lớn lao mà cũng rất thiết thực và cấp bách đó? Ngay năm 2014 này và năm 2015 tiếp theo, mỗi học sinh ở các gia đình được thụ hưởng gì từ bước trước hết tư tưởng chỉ đạo của Bộ GD&ĐT? - Bắt đầu từ những việc đang làm và phải thiết kế một kế hoạch và chương trình thực hiện quyết nghị Trung ương về đổi mới căn bản và toàn diện GD&ĐT. Những việc đã làm tốt sẽ triển khai ngay và những gì cần chấn chỉnh khắc phục cũng chỉnh đốn ngay. Ngay năm nay, Bộ GD&ĐT chủ trương có những bước đổi mới ban đầu về thi tốt nghiệp và xét xác nhận tốt nghiệp THPT, tuyển sinh ĐH theo hướng tiếp cận phát triển năng lực và tổ chức người học. Đổi mới lần này đang tiếp cận đến những thay đổi toàn diện và khi đã có một chương trình giáo dục phổ thông mới, việc thi thẩm tra đánh giá sẽ đổi thay căn bản, toàn diện hơn. Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Vinh Hiển Thứ trưởng có thể cho biết, SGK tới đây sẽ được viết theo hướng nào? - Sẽ nhẹ nhàng hơn về nội dung, cũng không phải bớt nhiều kiến thức đi đâu nhưng cách tiếp cận tri thức khoa học để cho như thầy Đại nói, là học trò có thể tự học được, và tự học được thì vui, thì tự trọng, giảm nhẹ được áp lực về mặt ý thức chứ thực ra không giảm nhẹ về mặt đề nghị. Yêu cầu về khoa học và sư phạm cân đối hơn. Vậy có còn chẳng những môn chính - phụ, nhất bên trọng nhất bên khinh như hiện? - Đây là một hướng đổi mới rất quan yếu. Bấy lâu, thành chính phụ là trong quá trình ứng xử trong dạy học chứ thực ra trong mục tiêu thì không có môn nào chính, không có môn nè phụ. Lần này khi đổi mới ta quy định là học hết trung học cơ sở 9 năm các em cơ bản đạt được các đề nghị như nhau, trở nên người có thể sống được thông thường trong tầng lớp mới hội nhập quốc tế phát triển, còn khi lên THPT là nền giáo dục để các em tiếp cận nghề phát huy năng lực - gọi là dạy học phân hóa theo định hướng của mỗi người. Lúc đó ắt các môn đều chính cả, nhưng chính với người này có thể phụ với người khác… Còn giáo dục kỹ năng sống sẽ được quan hoài ra sao và có được đưa vào SGK tới đây, thưa Thứ trưởng? - học sinh ta đúng là đang yếu về những kỹ năng tầng lớp, như năng lực thấu hiểu người khác, làm việc nhóm, giao tế, giải quyết vấn đề. Đó lại không phải vấn đề ngồi trên lớp là làm được mà phải duyệt hoạt động trải nghiệm, cần nhiều thời kì, cần cơ sở vật chất và những cách thức tổ chức dạy học khác nhau. Chương trình sắp tới sẽ chuyển từ hình thức cốt học trên lớp sang kết hợp học trên lớp với các hoạt động xã hội. Chương trình phổ quát sẽ thiết kế một mảng quan trọng mà Lâu nay mình coi nhẹ - là hoạt động ngoài giờ lên lớp, tới đây gọi là trải nghiệm sáng tạo, duyệt y trải nghiệm mà phát triển năng lực học sinh hướng tới sáng tạo. Cần có động lực cho cha nội Bộ GD&ĐT kết nạp những ý kiến đóng góp cho ngành, đặc biệt là cho khối sư phạm ra sao để toàn ngành đáp ứng được đề nghị đổi mới cơ bản, toàn diện? - Trên thế giới có nhiều triết lí dạy học và ở Việt Nam cũng có nhiều quan điểm khác nhau. Nhưng dạy học bao giờ cũng có những yếu tố kỹ thuật, từ đó thiết kế thành quy trình gọi là công nghệ. Kỹ thuật có thể cần ít sự sáng tạo của con người nhưng khi ứng dụng vào quy trình rất cần sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên. Cần phải có những con người sáng tạo để đào tạo ra những con người sáng tạo đó. Bộ GD&ĐT đang thu nhận nhiều kinh nghiệm và những mô hình khác nhau của cả Việt Nam và thế giới, không phổ quát một mô hình phương pháp độc nhất vô nhị, khi dạy học, người tía có thể ứng dụng nhiều phương pháp khác nhau trong hoàn cảnh cụ thể. Lớp mà học sinh giỏi nhiều thì áp dụng phương pháp khác một lớp mà nhiều học trò yếu, hoặc có những em giỏi những em yếu thì phương pháp của thầy phải càng linh hoạt hơn nhiều. Vào thời điểm này, hàng ngũ phụ thân hiện theo đánh giá của Bộ đã ổn chưa, thưa Thứ trưởng? - Về căn bản, Bộ đánh giá hàng ngũ tía của mình đáp ứng được yêu cầu. Tuy nhiên có nhiều nhân tố làm hạn chế năng lực hàng ngũ cha. GS Hồ Ngọc Đại nói đúng khi cho rằng cần đổi thay tận gốc phương pháp, chính các trường sư phạm phải tự đổi mới để có được đội ngũ nghiêm đường đổi mới. Trước hết là thay đổi mục tiêu giáo dục sang phát triển phẩm chất năng lực người học, làm cho học trò có khả năng tự học để học tập suốt đời, thì thầy phải có quá trình đào tạo lại, có động lực để họ tích cực tham gia vào đổi mới. Đúng là cần có động lực để phụ thân dự vào đổi mới đáp ứng kỳ vọng của xã hội. Vậy lương thầy giáo liệu có được tăng trong năm nay hay năm tới? - Tôi không thể nói trước được lương có được tăng hay không, nhưng Nghị quyết đã khẳng định lương thầy giáo phải là cao nhất trong hệ thống thang bảng lương. Điều này cũng đã được quy định tại Nghị quyết Trung ương 2 khóa 8 đến nay hơn 10 năm rồi vẫn chưa thực hiện được. Lần này, quyết nghị khẳng định lại phải thực hành điều đó, đương nhiên cần có quá trình và ăn nhập với kinh tế đất nước. Mỗi người hãy tự đổi mới mình Cách thức đổi mới, lịch trình đổi mới đang được Bộ "thiết kế” ra sao, thưa Thứ trưởng? - Có hai giải pháp chính. Một là, những gì mới đã tốt thì khai triển ngay, như mới rồi ta khai triển mô hình trường học thân thiện, học trò hăng hái, chương trình dạy tiếng Việt lớp 1 của GS. Hồ Ngọc Đại đã triển khai gần 40 tỉnh, thành, hay như kỳ thi THPT sắp tới học sinh được chọn môn mình ưa thích, thì đó là được hưởng ngay cái mới. Thứ hai là chương trình thiết kế khung sẽ đồng thời đổi mới ở cả ba cấp học… Kỳ vọng của Thứ trưởng đối với Nghị quyết đổi mới cơ bản toàn diện này? - Sự nghiệp GD&ĐT là sự nghiệp lớn lao, phức tạp và khó khăn. Chúng ta đã có Nghị quyết của Đảng để định hướng, vấn sự quan tâm và thống nhất được cách thức hành động của toàn từng lớp đối với GD&ĐT, đây là sức mạnh lớn nhất. Đồng thời khi giang sơn, tầng lớp phát triển sẽ tạo môi trường điều kiện cho giáo dục phát triển. Trên hướng đi mới đã chọn đúng hướng, ta sẽ quản lý tốt cả những yếu tố đầu vào và đầu ra, làm tốt những việc tiếp theo chứ không có chuyện thí điểm để thành công hoặc thất bại. Mỗi người phải tự đổi mới mình, phụ huynh cũng phải đổi mới và học trò cũng thế. Khi quơ cùng xác định động cơ đổi mới, nhà nhà cùng nhiệt thành với giáo dục, chúng ta sẽ đổi mới thành công sự nghiệp GD&ĐT. Trân trọng cảm ơn Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển! Hải Anh (thực hiện)